Kampanie koncernów o otyłości: eksperci z BMJ radzą ostrożność

Eksperci na łamach „The BMJ” ostrzegają przed kampaniami firm farmaceutycznych, które mają przeciwdziałać piętnowaniu osób z otyłością. Sam cel uznają za słuszny. Zwracają jednak uwagę, że przedsiębiorstwa zarabiające na leczeniu otyłości mogą zacząć wpływać na publiczną debatę i politykę zdrowotną.

Kampania, która nie mówi o lekach

Michael Viggars i współautorzy przyjrzeli się brytyjskiej kampanii „Obesity Is a Disease” koncernu Eli Lilly. Jej przekaz jest następujący:

• otyłość to złożona choroba, a nie brak silnej woli,
• organizm potrafi opierać się utracie masy ciała,
• osoby, które od lat zmagają się z problemem, zasługują na współczucie, a nie obwinianie.

Reklamy zachęcają, by sprawdzić swoje BMI, odpowiedzieć na kilka pytań i przygotować się do rozmowy z lekarzem, pielęgniarką lub farmaceutą. Żadne leki nie są w nich wymienione. Firma produkuje jednak tirzepatyd, który stał się dziś jednym z głównych leków stosowanych w otyłości.

Prawdziwy przekaz, który trudniej krytykować

Autorzy przyznają, że niemal wszystko, co kampania mówi o stygmatyzacji, jest prawdą. Według nich właśnie to stanowi problem. Takie ujęcie jest jednocześnie uzasadnione naukowo i korzystne handlowo, więc trudniej je poddać krytyce. Piszą, że komercyjny wpływ na zdrowie publiczne trudniej zauważyć, gdy występuje w języku współczucia i walki ze stygmatyzacją, który środowisko zdrowia publicznego budowało latami.

Eksperci podkreślają, że głównym zagrożeniem nie jest to, że więcej osób dostanie leki na odchudzanie. Dla pacjentów, którzy się kwalifikują, to wyraźna korzyść. Ryzyko polega na utrwaleniu podejścia, w którym na pierwszym miejscu jest leczenie. Jeśli otyłość będzie rozumiana głównie jako choroba czekająca na interwencję medyczną, odpowiedzialność i pieniądze mogą odpłynąć od przyczyn leżących „wyżej w nurcie”. Autorzy wymieniają tu:

• złe planowanie przestrzeni miejskiej,
• otoczenie żywnościowe,
• ubóstwo,
• marketing produktów spożywczych.

Jak piszą, leczenie i profilaktyka otyłości mogą zostać po cichu przedstawione jako wyłącznie sprawa osobista i medyczna, a nie zbiorowa odpowiedzialność.

Apel do regulatorów

Autorzy proponują, by nie wybierać między dwiema racjami, tylko je pogodzić. Odstygmatyzowanie otyłości jest właściwe, ale trzeba też pamiętać o interesie firm, które na tym skorzystają. Regulatorzy powinni ich zdaniem sprawdzać zasady i granice obowiązujących przepisów także na przykładzie kampanii producentów, a nie tylko aptek, klinik czy influencerów sprzedających lub promujących te leki.

Co to oznacza dla polskiego czytelnika

Omawiana kampania dotyczy Wielkiej Brytanii i nie wiadomo, czy podobne działania prowadzono lub będą prowadzone w Polsce. Dyskusja ma jednak szerszy wymiar. W Unii Europejskiej reklama leków wydawanych na receptę skierowana do pacjentów jest zakazana. Kampanie edukacyjne o chorobie, które nie wymieniają żadnego preparatu, pokazują, jak cienka bywa granica między informowaniem a promocją. Pytanie o to, kto finansuje komunikaty o zdrowiu, dotyczy więc także nas.

W praktyce warto rozdzielić dwie sprawy. Informacja, że otyłość jest złożonym schorzeniem, a nie wyrazem słabego charakteru, jest zgodna z wiedzą medyczną. Decyzję o ewentualnym leczeniu farmakologicznym powinno się jednak podejmować wspólnie z lekarzem, a nie pod wpływem reklamy. Na masę ciała wpływa też to, co jemy na co dzień, jak wyglądają nasze miasta i jakie produkty są nam intensywnie reklamowane. Zdaniem autorów publikacji te obszary nie powinny zniknąć z debaty tylko dlatego, że pojawiły się nowe leki.

Źródło: Medical Xpress – „Experts urge caution over drug company campaigns to destigmatize obesity”