Praca w Niemczech, mieszkanie w Polsce – jak rozliczyć podatek

Kto mieszka w Polsce, a pracuje u niemieckiego pracodawcy i codziennie lub co tydzień wraca do domu, ten co do zasady płaci podatek od pensji w Niemczech. W Polsce ten dochód jest zwolniony metodą wyłączenia z progresją, a umowa polsko-niemiecka nie ma osobnych, korzystniejszych zasad dla pracowników przygranicznych. W Niemczech można złożyć zeznanie i odliczyć m.in. koszty dojazdu z Polski, a gdy prawie cały dochód pochodzi z Niemiec – wnioskować o traktowanie jak niemiecki rezydent podatkowy. W Polsce zeznanie składa się tylko w określonych sytuacjach.

Ten tekst porządkuje całą sytuację „mieszkam w Polsce, pracuję w Niemczech” – dotyczy zarówno osób dojeżdżających ze Szczecina, Gryfina czy Chojny, jak i z Gubina czy Zgorzelca.

Gdzie płaci się podatek przy codziennych powrotach

Najpierw rezydencja. Według ustawy o PIT (art. 3 ust. 1a) polskim rezydentem podatkowym jest osoba, która ma w Polsce centrum interesów osobistych lub gospodarczych albo przebywa w Polsce dłużej niż 183 dni w roku podatkowym. Kto codziennie wraca do rodziny i domu w Polsce, zwykle jest polskim rezydentem. Gdyby oba państwa uznały daną osobę za swojego rezydenta, rozstrzyga art. 4 ust. 2 umowy polsko-niemieckiej z 2003 r.: najpierw stałe miejsce zamieszkania, potem ściślejsze powiązania osobiste i gospodarcze.

Potem pensja. Według art. 15 ust. 1 umowy wynagrodzenie za pracę wykonywaną w Niemczech może być opodatkowane w Niemczech. Zasada 183 dni z art. 15 ust. 2 rzadko pomaga osobom dojeżdżającym, z dwóch powodów:

• warunek b) wymaga, żeby pracodawca nie miał siedziby w Niemczech, a dojeżdżający zwykle pracują u niemieckiej firmy,
• przy codziennych dojazdach każdy dzień pracy w Niemczech jest dniem pobytu w Niemczech. Tak liczy to niemieckie Ministerstwo Finansów w piśmie o opodatkowaniu wynagrodzeń według umów o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Zasada 183 dni ma większe znaczenie dla pracowników delegowanych do Niemiec przez polską firmę – to jednak inna sytuacja niż praca u niemieckiego pracodawcy.

Niektóre umowy, np. Niemiec z Francją, mają specjalną klauzulę dla pracowników przygranicznych (Grenzgänger), która przyznaje prawo do podatku krajowi zamieszkania. W umowie polsko-niemieckiej takiej klauzuli nie ma. Art. 15 nie zawiera osobnych zasad dla osób mieszkających przy granicy, a Protokół do umowy też ich nie wprowadza.

Na co dzień niemiecki pracodawca pobiera podatek od wynagrodzenia (Lohnsteuer). Po końcu roku można złożyć w Niemczech zeznanie (Einkommensteuererklärung). Dopiero w zeznaniu Finanzamt uwzględni rzeczywiste koszty i sytuację rodzinną.

Wniosek o traktowanie jak rezydent Niemiec

Kto nie mieszka w Niemczech, ma tam co do zasady ograniczony obowiązek podatkowy (§ 1 ust. 4 EStG). W tym trybie część ulg nie przysługuje – według § 50 ust. 1 EStG nie stosuje się np. części odliczeń osobistych i rodzinnych. Wspólne rozliczenie z małżonkiem też wymaga statusu osoby z nieograniczonym obowiązkiem podatkowym.

Dlatego dla osób dojeżdżających ważny jest § 1 ust. 3 EStG. Na wniosek można być traktowanym jak osoba z nieograniczonym obowiązkiem podatkowym, jeśli w roku kalendarzowym:

• co najmniej 90% dochodów podlega niemieckiemu podatkowi, albo
• dochody niepodlegające niemieckiemu podatkowi nie przekraczają kwoty wolnej (Grundfreibetrag). Kwotę tę obniża się, jeśli wymagają tego warunki w kraju zamieszkania.

Kwota wolna wynosi według BMF 12 096 euro za rok 2025 i 12 348 euro za rok 2026. Dla mieszkańców Polski od roku podatkowego 2025 liczy się 3/4 tej kwoty – tak wynika z niemieckiego podziału państw na grupy (Ländergruppeneinteilung) obowiązującego od 2025 r. Za rok podatkowy 2025 daje to 9 072 euro. Przed rozliczeniem kolejnych lat warto sprawdzić, czy BMF nie opublikował nowego podziału państw.

Do wniosku potrzebne jest zaświadczenie polskiego urzędu skarbowego o dochodach niepodlegających podatkowi w Niemczech. Służy do tego formularz Bescheinigung EU/EWR. Wymóg zaświadczenia wynika wprost z § 1 ust. 3 EStG.

Obywatele UE, którzy korzystają z § 1 ust. 3, mogą na podstawie § 1a EStG wnioskować też o wspólne rozliczenie z małżonkiem mieszkającym w Polsce. Wtedy próg 90% liczy się od dochodów obojga małżonków, a kwota wolna jest podwojona.

Czy taki wniosek się opłaca, zależy od dochodów rodziny w Polsce i bez wyliczenia nie da się tego przesądzić. Przed decyzją warto porównać oba warianty: rozliczenie z ograniczonym obowiązkiem podatkowym i rozliczenie z wnioskiem.

Koszty dojazdu z Polski

Codzienna droga z domu w Polsce do pracy w Niemczech to w niemieckim podatku koszt uzyskania przychodu (Werbungskosten). Odlicza się go jako ryczałt odległościowy (Entfernungspauschale) z § 9 ust. 1 zd. 3 nr 4 EStG. Potocznie mówi się o „kilometrówce”, ale nie chodzi o polską kilometrówkę z ewidencji przebiegu.

Zasady według przepisów i wyjaśnień BMF:

Ryczałt przysługuje niezależnie od środka transportu i obejmuje wszystkie koszty drogi do pracy. Za bilety komunikacji publicznej droższe niż ryczałt można rozliczyć faktyczne wydatki. Ryczałt nie obejmuje przelotów.

Przykład (ilustracyjny): 220 dni pracy, droga do zakładu w Niemczech 45 km w jedną stronę samochodem.

• Rok podatkowy 2025: 20 km × 0,30 euro + 25 km × 0,38 euro = 15,50 euro dziennie; × 220 dni = 3410 euro.
• Rok podatkowy 2026: 45 km × 0,38 euro = 17,10 euro dziennie; × 220 dni = 3762 euro.

Każdy pracownik dostaje automatycznie ryczałt na koszty pracy (Arbeitnehmer-Pauschbetrag) w wysokości 1230 euro (§ 9a EStG). Koszty dojazdu i inne koszty pracy mają więc znaczenie dopiero wtedy, gdy razem przekraczają tę kwotę. Ile to zmieni w podatku, zależy od całego rozliczenia. Oprócz dojazdu można rozliczyć też inne wydatki związane z pracą, np. odzież roboczą, narzędzia czy szkolenia.

Noclegi w Niemczech w tygodniu. Kto w tygodniu nocuje w Niemczech, a do domu w Polsce wraca tylko na weekendy, może rozliczać podwójne prowadzenie gospodarstwa domowego (doppelte Haushaltsführung, § 9 ust. 1 zd. 3 nr 5 EStG). Warunkiem jest własne gospodarstwo domowe poza miejscem pracy – mieszkanie i finansowy udział w kosztach utrzymania – oraz mieszkanie w miejscu pracy. Koszty zakwaterowania w Niemczech można odliczyć w faktycznej wysokości, ale najwyżej 1000 euro miesięcznie. Przejazdy do domu (Familienheimfahrt) odlicza się tylko raz w tygodniu, według ryczałtu 0,38 euro za każdy pełny kilometr między domem a miejscem pracy (stan przepisów w podręczniku BMF na 2026 r.).

Co rozlicza się w Polsce

Umowa polsko-niemiecka (art. 24 ust. 2 lit. a) przewiduje dla polskich rezydentów metodę wyłączenia z progresją. Wynagrodzenie, które Niemcy mogą opodatkować, jest w Polsce zwolnione, ale Polska może je uwzględnić przy ustalaniu stawki od innych dochodów. Według podatki.gov.pl Konwencja MLI nie objęła umowy z Niemcami, więc ta metoda nadal obowiązuje.

Według podatki.gov.pl:

• kto ma tylko dochód z Niemiec, zwolniony na podstawie umowy – nie składa zeznania w Polsce,
• kto ma też dochody w Polsce opodatkowane według skali (np. z umowy o pracę lub zlecenia) – składa PIT-36 z załącznikiem PIT/ZG,
• kto chce rozliczyć się wspólnie z małżonkiem – też składa PIT-36 z PIT/ZG.

Kilka zasad technicznych:

• zeznanie składa się od 15 lutego do 30 kwietnia roku po roku podatkowym (art. 45 ust. 1 ustawy o PIT), np. za rok podatkowy 2025 do 30 kwietnia 2026 r.,
• przychody w euro przelicza się na złote po średnim kursie NBP z ostatniego dnia roboczego przed dniem uzyskania przychodu,
• przy pracy za granicą przychód można pomniejszyć o kwotę odpowiadającą 30% diety za dni pobytu za granicą. Jak liczyć te dni przy codziennych dojazdach, warto ustalić w Krajowej Informacji Skarbowej albo z doradcą podatkowym.

Rozliczenie z Niemiec i ewentualne rozliczenie w Polsce dotyczą tego samego roku podatkowego, więc dane w obu zeznaniach powinny być spójne. Przy dwóch krajach naraz część osób korzysta z pomocy biura, które zajmuje się m.in. tematem zwrot podatku z Niemiec i rozliczeniem dochodów zagranicznych w Polsce.

Dokumenty na koniec roku

Po zakończeniu roku podatkowego warto przygotować:

• Lohnsteuerbescheinigung od niemieckiego pracodawcy (zaświadczenie o zarobkach i pobranym podatku),
• niemiecki numer identyfikacji podatkowej (Steuer-ID),
• zestawienie dni pracy i adresów: domu w Polsce i zakładu pracy w Niemczech, z odległością w km,
• dowody innych kosztów pracy (faktury, rachunki, bilety miesięczne),
• przy wniosku z § 1 ust. 3 EStG: Bescheinigung EU/EWR potwierdzoną przez polski urząd skarbowy oraz dane o dochodach w Polsce (własnych i, przy wspólnym rozliczeniu, małżonka),
• do rozliczenia w Polsce: dokumenty z dochodów polskich (np. PIT-11) i niemiecką decyzję podatkową (Steuerbescheid), jeśli już jest.

Dobrowolne zeznanie w Niemczech (Antragsveranlagung, § 46 ust. 2 pkt 8 EStG) można złożyć w ciągu czterech lat od końca roku podatkowego – tyle wynosi termin na ustalenie podatku (§ 169 ust. 2 i § 170 ust. 1 AO). Jeśli rozliczenie jest obowiązkowe, obowiązują krótsze terminy, dlatego zeznania nie warto odkładać.

Najczęstsze pytania

Czy mieszkając przy granicy, płaci się podatek w Polsce, a nie w Niemczech?

Zwykle nie. Umowa polsko-niemiecka nie ma klauzuli dla pracowników przygranicznych. Pensję od niemieckiego pracodawcy za pracę w Niemczech mogą opodatkować Niemcy, a Polska ją zwalnia (wyłączenie z progresją).

Czy w Niemczech można odliczyć kilometry przejechane po polskiej stronie?

Ryczałt liczy się od najkrótszej drogi między mieszkaniem a pierwszym miejscem pracy, a przepis § 9 EStG nie ogranicza tej odległości do terytorium Niemiec. Warto mieć pod ręką adresy i wyliczenie trasy, gdyby Finanzamt o nie poprosił.

Czy trzeba składać PIT w Polsce, zarabiając tylko w Niemczech?

Według podatki.gov.pl nie, jeśli ma się wyłącznie dochód zwolniony na podstawie umowy i nie rozlicza się wspólnie z małżonkiem.

Co daje status rezydenta na wniosek (§ 1 ust. 3 EStG)?

Finanzamt rozlicza wtedy podatnika na zasadach jak osobę mieszkającą w Niemczech, a obywatel UE może też wnioskować o wspólne rozliczenie z małżonkiem (§ 1a EStG). Czy to korzystne, zależy od dochodów rodziny.

Dwa rozliczenia za ten sam rok

Osoba dojeżdżająca do pracy w Niemczech ma zwykle rozliczenie niemieckie, a w niektórych przypadkach także polskie za ten sam rok podatkowy. Najważniejsze decyzje to: czy złożyć wniosek o status rezydenta Niemiec, jakie koszty dojazdu wykazać i czy w Polsce w ogóle trzeba składać zeznanie. Wynik zależy od indywidualnej sytuacji i decyzji urzędów. Przy wątpliwościach można skorzystać z pomocy biura rozliczającego podatki z Niemiec, np. Zwrot-podatkow.pl.

Źródła

• Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec w sprawie unikania podwójnego opodatkowania (Dz.U. 2005 nr 12 poz. 90)
• Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 592
• Podatki.gov.pl – Dochody z pracy wykonywanej za granicą
• Podatki.gov.pl – Konwencja MLI
• BMF, Lohnsteuer-Handbuch 2026 – § 1 EStG
• BMF, Lohnsteuer-Handbuch 2026 – § 1a EStG
• BMF, Lohnsteuer-Handbuch 2026 – § 9 EStG
• BMF, Lohnsteuer-Handbuch 2026 – § 9a EStG
• BMF, Lohnsteuer-Handbuch 2026 – § 50 EStG
• BMF, Lohnsteuer-Handbuch 2026, Anhang 14 – Entfernungspauschalen
• BMF, Lohnsteuer-Handbuch 2026, Anhang 12 II – Arbeitslohn nach den DBA
• BMF, Monatsbericht 02/2026 – Die wichtigsten steuerlichen Änderungen 2026
• BMF, ESt-Handbuch 2025, Anhang 2 III – Ländergruppeneinteilung ab 1. Januar 2025
• BMF, ESt-Handbuch 2025 – § 46 EStG
• BMF, AO-Handbuch 2026 – § 169 AO Festsetzungsfrist
• BMF, AO-Handbuch 2026 – § 170 AO Beginn der Festsetzungsfrist